Dikkat, gün içinde sürekli dalgalanan bir beceridir. Bir çocuk sevdiği bir oyunu saatlerce oynarken, sıkıcı bulduğu bir ödevin başında birkaç dakika bile duramayabilir. Ebeveyn ve öğretmen gözlemleri dikkat değerlendirmesinde çok değerlidir; ancak bu gözlemler kişiden kişiye değişebilir ve öznel olabilir. Bu nedenle dikkat eksikliği değerlendirmesinde, gözlemleri destekleyen ve dikkati daha nesnel bir biçimde ölçmeye çalışan bilgisayarlı testlerden yararlanılır.
MOXO, bu testlerden biridir. Diğer bilgisayarlı dikkat testlerinden farkı, test sırasında gerçek yaşamdaki dikkat dağıtıcıları andıran görsel ve işitsel uyaranlar kullanmasıdır. Ekranın kenarlarında hareket eden görüntüler ya da arka planda duyulan sesler, sınıf ya da ev ortamındaki dikkat dağıtıcıları taklit eder. Böylece kişinin bu uyaranlar karşısında dikkatini ne ölçüde sürdürebildiği de değerlendirilir.
Test, sessiz bir odada bilgisayar başında yapılır. Ekranda belirli aralıklarla farklı görüntüler belirir. Kişiden, yalnızca hedef olarak belirlenen görüntü çıktığında bir tuşa basması, diğer görüntülerde ise basmaması istenir. Test boyunca, bazı bölümlerde dikkat dağıtıcı görüntü ve sesler eklenir. Çocuk sürümünde görüntüler çocukların ilgisini çekecek şekilde tasarlanmıştır. Test, yaşa göre yaklaşık 15 ile 20 dakika sürer.
| Alan | Neyi gösterir? |
|---|---|
| Dikkat | Hedef görüntü çıktığında tepki verip vermeme |
| Zamanlama | Tepkinin doğru zamanda, ne çok erken ne çok geç verilmesi |
| Dürtüsellik | Hedef olmayan görüntülere de tuşa basma eğilimi |
| Hareketlilik | Gereksiz ya da tekrar tekrar tuşa basma davranışları |
Bu dört alan, yaşa ve cinsiyete göre oluşturulmuş karşılaştırma verilerine göre değerlendirilir. Ayrıca dikkat dağıtıcıların hangi türünün, görsel mi işitsel mi, kişiyi daha çok etkilediği de raporda yer alır.
MOXO'nun çocuk sürümü, genellikle altı yaşından itibaren uygulanabilir. Okul çağındaki çocuklarda test, sınıfta yaşanan dikkat güçlüklerini anlamaya yardımcı olur. Örneğin bir çocuğun daha çok görsel dikkat dağıtıcılardan etkilendiğinin görülmesi, sınıfta pencere kenarından uzak oturtulması gibi somut önerilere dönüşebilir. Test sırasında çocuğun yorulup yorulmadığı, ilgisinin nasıl değiştiği de uzman tarafından gözlenir.
Ergenlerde dikkat güçlükleri çoğu zaman artan ders yükü ve sınav hazırlığıyla belirginleşir. MOXO, gencin dikkat profilini ortaya koyarak hangi koşullarda daha verimli çalışabileceğine ilişkin ipuçları verir. Bazı gençlerde dikkat güçlüklerinin kaygı, depresyon ya da uyku sorunlarıyla ilişkili olabileceği de unutulmamalıdır; bu nedenle test sonuçları her zaman bu durumlar göz önünde bulundurularak yorumlanır.
Yetişkin sürümü, çocuklukta fark edilmemiş dikkat eksikliğinin değerlendirilmesinde destekleyici bir araç olarak kullanılır. Yetişkinlerde dikkat güçlükleri iş yaşamında, toplantılarda, uzun yazışmalarda ya da araba kullanırken belirginleşebilir. Test sonuçları, yetişkinin çocukluk öyküsü, günlük yaşamdaki zorlukları ve yakınlarından alınan bilgilerle birlikte değerlendirilir.
MOXO sonuçları, dikkat eksikliği tanısını tek başına koymaz ya da dışlamaz. Bazı dikkat eksikliği olan çocuklar, kısa ve yapılandırılmış bir testte iyi performans gösterebilir; bazı çocuklar ise kaygı, yorgunluk ya da motivasyon eksikliği nedeniyle testte düşük puan alabilir. Bu nedenle test sonuçları, ayrıntılı psikiyatrik görüşme, gelişim öyküsü, ebeveyn ve öğretmen gözlemleri ve gerekli durumlarda diğer değerlendirmelerle birlikte ele alınır. Çocuklarda dikkat eksikliğinin belirtileri ve tedavisi için çocuklarda dikkat eksikliği sayfamıza bakabilirsiniz.
Dikkat güçlüğü her zaman dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu anlamına gelmez. Yetersiz ya da düzensiz uyku, kaygı, depresyon, öğrenme güçlüğü, işitme ve görme sorunları, tiroit gibi bazı bedensel hastalıklar ve ailede yaşanan stresli olaylar da dikkati olumsuz etkileyebilir. Değerlendirme sürecinde bu olasılıklar da tek tek ele alınır. MOXO sonuçları, bu farklı nedenler arasında ayrım yapılmasına tek başına yetmez; ancak bütün tablonun içinde anlamlı bir parça olarak yer alır.
MOXO, yalnızca değerlendirme aşamasında değil, tedavi sürecinde de kullanılabilir. Örneğin dikkat eksikliği için ilaç başlanan bir çocukta, test belirli bir süre sonra tekrarlanarak ilacın dikkat, zamanlama ve dürtüsellik üzerindeki etkisi sayısal olarak izlenebilir. Bu bilgi, aile ve öğretmen gözlemleriyle birlikte doz ayarlamasında ve tedavi planının gözden geçirilmesinde yol gösterir. İlaç kullanımı hakkında daha ayrıntılı bilgi için ilaç tedavisi sayfamıza bakabilirsiniz.
Dokuz yaşındaki bir kız çocuğunun ailesi, kızlarının ödev başında sık sık dalıp gittiğini, öğretmeninin de derste anlatılanları kaçırdığını söylediğini anlatıyor olsun. Çocuk sınıfta hareketli değil, kimseyi rahatsız etmiyor; bu nedenle dikkat güçlüğü uzun süre fark edilmemiş. Değerlendirmede ayrıntılı bir öykü alınır, ebeveyn ve öğretmen gözlem formları incelenir ve MOXO uygulanır. Test sonuçlarında dikkat ve zamanlama alanlarında belirgin güçlük görülürken, dürtüsellik ve hareketlilik puanları yaşıtlarına yakın çıkar; ayrıca çocuğun görsel dikkat dağıtıcılardan daha çok etkilendiği anlaşılır. Bu tablo, hareketliliğin ön planda olmadığı dikkat eksikliği görünümüyle uyumludur. Aileyle yapılan görüşmede, bu sonuçlar diğer bilgilerle birlikte paylaşılır ve okulda ön sıraya oturma, ödevlerin kısa bölümlere ayrılması gibi öneriler konuşulur.
Dikkat eksikliği denince akla çoğunlukla yerinde duramayan, sürekli hareket eden çocuklar gelir. Oysa bazı çocuklarda, özellikle kızlarda, hareketlilik belirgin değildir; ön planda dalgınlık, unutkanlık ve işleri tamamlayamama vardır. Bu çocuklar sınıfta sessiz oldukları için güçlükleri yıllarca fark edilmeyebilir. MOXO gibi testler, gözlemlerle birlikte kullanıldığında, bu sessiz dikkat güçlüklerinin ortaya çıkmasına da katkı sağlar.
Test sonuçları, aileyle yapılan bir geri bildirim görüşmesinde ayrıntılı olarak paylaşılır. Bu görüşmede yalnızca puanlar değil, çocuğun dikkat profiline uygun günlük yaşam önerileri de konuşulur: ödevlerin kısa bölümlere ayrılması, çalışma ortamındaki dikkat dağıtıcıların azaltılması, yönergelerin tek tek verilmesi ve sık kısa molalar. Okulla paylaşılmak üzere sonuçların özetlendiği bir rapor da hazırlanabilir. Bu öneriler, ailelerin ve öğretmenlerin çocuğu daha iyi anlamasına ve ona uygun bir öğrenme ortamı kurmasına yardım eder.
Çocuk sürümü genellikle altı yaşından itibaren, yetişkin sürümü ise ergenlik sonrası ve yetişkinlikte uygulanır.
Hayır. Tek başına test sonucu tanı koymaz; kaygı, yorgunluk ve başka nedenler de puanları etkileyebilir.
Evet. Özellikle tedavi izleminde belirli aralıklarla tekrarlanabilir.
Genellikle test, çocuğun dikkatinin dağılmaması için ebeveyn olmadan yapılır. Küçük ve kaygılı çocuklarda bu konu uzmanla önceden konuşulabilir.
Hayır. Sonuçların okulla paylaşılıp paylaşılmayacağına aile karar verir.
Bu, testin amacına göre değişir. İlk değerlendirmede genellikle ilaçsız, tedavi izleminde ise ilaçlı uygulanabilir; karar doktorla birlikte verilir.
İletişim bilgilerimiz ve başvuru öncesi küçük bir hazırlık listesi iletişim sayfamızda.