Bir çocuk okula gitmek istemediğinde sabahlar bütün aile için bir mücadeleye dönüşür. Bir ergen depresyondayken ev içindeki konuşmalar azalır, gerginlik artar. Bir yetişkin bağımlılıkla mücadele ederken eşi ve çocukları da derinden etkilenir. Aile temelli tedaviler, bu karşılıklı etkileşimi görür ve tedaviyi yalnızca “hasta” olarak görülen kişiyle sınırlamaz.
Bu yaklaşımın temel fikri, aile üyelerinin birbirinin davranışlarını sürekli etkilediğidir. Bir kişideki küçük bir değişiklik, diğerlerinin tepkilerini değiştirir; bu da ilk kişiye geri döner. Tedavide bu döngüler fark edilir ve olumlu yönde değiştirilmeye çalışılır. Aile suçlanmaz; tersine, ailenin sahip olduğu güç ve kaynaklar ortaya çıkarılır.
Okul öncesi ve okul çağındaki çocuklarda aile, tedavinin merkezindedir. Öfke nöbetleri, uyku ve yemek sorunları, kaygı ve dikkat sorunlarında ebeveynlerin günlük yaşamda uyguladığı yöntemler, çocuğun değişiminde belirleyici rol oynar. Görüşmelerin önemli bir bölümü ebeveynlerle yapılır; çocuk ise oyun yoluyla sürece dahil edilir.
Ergenlik döneminde aile görüşmeleri, gencin özerklik ihtiyacı ile ailenin koruma isteği arasındaki dengeyi kurmayı hedefler. Gençle ayrı, aileyle ayrı ve birlikte yapılan görüşmeler planlanabilir. Ev kuralları, ekran kullanımı, okul sorumlulukları ve güvenlik konuları birlikte konuşulur. Genç, kendi sesinin duyulduğunu hissettiğinde değişime daha açık olur.
Bir yetişkin depresyon, bipolar bozukluk, şizofreni ya da bağımlılık gibi bir ruhsal hastalık yaşadığında eş, anne baba ve yetişkin çocuklar da sürecin bir parçasıdır. Aile görüşmelerinde hastalığın nasıl seyrettiği, erken uyarı işaretleri, ilaç kullanımına nasıl destek olunacağı ve kriz anlarında ne yapılacağı ele alınır. Bu çalışmaların, bazı hastalıklarda yinelemeleri azalttığı gösterilmiştir.
Unutkanlık, bunama ya da ileri yaşta depresyon gibi durumlarda bakım çoğu zaman yetişkin çocukların omuzlarındadır. Aile görüşmelerinde bakım sorumluluğunun kardeşler arasında nasıl paylaşılacağı, evde güvenliğin nasıl sağlanacağı ve bakım verenlerin tükenmişliği konuşulur.
| Aşama | İçerik |
|---|---|
| Tanışma | Ailenin yapısı, günlük düzen, her üyenin soruna bakışı |
| Bilgilendirme | Sorunun ne olduğu, nasıl seyrettiği, tedavi seçenekleri |
| Ortak hedefler | Herkesin üzerinde anlaştığı somut değişiklikler |
| Beceri çalışması | İletişim, sorun çözme, duyguları ifade etme |
| Evde uygulama | Görüşmeler arasında denenecek küçük adımlar |
| Değerlendirme | Neyin işe yaradığı, neyin değişmesi gerektiği |
Aile görüşmelerinde üzerinde en çok durulan konulardan biri iletişimdir. Suçlayıcı cümleler yerine isteklerin açıkça ifade edilmesi, birbirini sözünü kesmeden dinlemek, tartışmalar alevlendiğinde ara vermek ve sakinleşince devam etmek çalışılır. Sorun çözme becerisinde ise sorun açıkça tanımlanır, olası çözümler birlikte sıralanır, her birinin artı ve eksileri konuşulur, bir çözüm seçilip denenir ve sonucu değerlendirilir. Bu basit adımlar, pek çok ailede tekrarlayan tartışmaları belirgin biçimde azaltır.
Ruhsal bir sorun yaşayan çocuğun kardeşleri, ailenin ilgisinin büyük kısmının kardeşlerine yöneldiğini hissedebilir; kıskançlık, öfke ya da suçluluk yaşayabilir. Bazı kardeşler ise yaşlarından beklenmeyecek sorumluluklar üstlenir. Aile görüşmelerinde kardeşlerin de duygularını ifade edebilecekleri bir alan açılır, yaşlarına uygun bilgi verilir ve her çocukla ayrı ayrı zaman geçirmenin önemi vurgulanır.
Bazı ruhsal sorunlar ani kötüleşmelerle seyredebilir. Aile görüşmelerinde, sorunu yaşayan kişinin de katılımıyla, kriz dönemleri için yazılı bir plan hazırlanır. Planda erken uyarı işaretleri, bu işaretler görüldüğünde atılacak adımlar, ulaşılacak kişiler ve acil durumlarda yapılacaklar yer alır. Planın herkesin bildiği bir yerde durması, kriz anında paniği azaltır.
Aile temelli tedaviler çoğu zaman bireysel terapi ve gerektiğinde ilaç tedavisiyle birlikte yürütülür. Çocuklarda ebeveynlere yönelik ebeveyn danışmanlığı, ergen ve yetişkinlerde ise bireysel bilişsel davranışçı terapi ile birlikte planlanabilir. Takıntıların aile düzenini etkilediği durumlar için obsesif kompulsif bozukluk sayfamıza bakabilirsiniz.
Aile katılımının özellikle yararlı olduğu bazı durumlar vardır. Çocuklarda okul reddi, ayrılık kaygısı, yeme sorunları, uyku düzeni bozuklukları ve karşıt gelme davranışları; ergenlerde yeme bozuklukları, depresyon, kendine zarar verme ve ekran kullanımı çevresinde büyüyen çatışmalar; yetişkinlerde ise bipolar bozukluk, psikoz, bağımlılık ve uzun süren depresyon bu durumların başında gelir. Boşanma, taşınma, bir yakının kaybı ya da yeni bir kardeşin doğumu gibi aile yaşamındaki büyük değişikliklerde de birlikte yapılan görüşmeler, herkesin yeni düzene uyum sağlamasını kolaylaştırır.
Ergenlerde yeme bozukluklarında, ailenin beslenme düzenini geçici olarak üstlendiği ve gencin adım adım sorumluluğu geri aldığı yapılandırılmış aile programları, tedavinin ilk basamağı olarak kabul edilir. Bu programlarda ebeveynler suçlanmaz; aksine, gencin iyileşmesinde en önemli kaynak olarak görülür.
Anne ve babanın ayrı yaşadığı ailelerde çocuğun iki ev arasında tutarlı bir düzen bulabilmesi çok önemlidir. Aile görüşmeleri, ebeveynlerin aralarındaki anlaşmazlıklardan bağımsız olarak çocuğun ihtiyaçları konusunda ortak bir dil kurmasına yardım eder. Uyku saatleri, ekran kuralları, ödev düzeni ve ilaç kullanımı gibi konularda iki evde benzer bir yaklaşım benimsemek, çocuğun kafa karışıklığını azaltır. Gerekli durumlarda ebeveynlerle ayrı ayrı görüşmeler de planlanabilir; amaç, çocuğun iki ebeveyn arasında kalmasını önlemektir.
Pek çok ailede büyükanne ve büyükbabalar çocuğun bakımında önemli bir yer tutar. Bazen ebeveynlerin uyguladığı yöntemlerle büyüklerin yaklaşımı birbirinden farklılaşır; örneğin anne baba ekran süresini sınırlarken büyükanne serbest bırakabilir. Uygun görülen durumlarda büyüklerin de bir ya da iki görüşmeye katılması, çocuğun etrafındaki yetişkinlerin aynı yöne bakmasını sağlar. Büyüklerin deneyimi ve sevgisi, doğru yönlendirildiğinde güçlü bir destek kaynağıdır.
İlk görüşmeden önce her aile üyesinin, değişmesini en çok istediği bir şeyi ve ailede iyi giden bir şeyi düşünmesi yararlıdır. Son haftalarda yaşanan zorlukların kısa notlarla yazılması, görüşmede konuşulacak konuları netleştirir. Küçük çocuklara görüşmenin bir sınav ya da ceza olmadığını, ailenin birlikte daha iyi anlaşmak için bir uzmanla konuşacağını anlatmak yeterlidir.
Kimin katılacağı amaca göre belirlenir. Bazen yalnızca ebeveynler, bazen tüm aile, bazen de eşler birlikte görüşmeye katılır.
Hayır. Amaç suçlu bulmak değil, ailenin birlikte güçlenmesi ve iyileşmeyi desteklemesidir.
Süreç, katılmaya istekli olan üyelerle başlayabilir. Zamanla diğer üyeler de katılabilir; katılmasalar bile ailedeki olumlu değişiklikler onları da etkiler.
Görüşmeler genellikle 50–60 dakikadır. Toplam süre hedeflere göre birkaç haftadan birkaç aya kadar değişir.
Bireysel görüşmelerde paylaşılan bilgiler, güvenlik riski olmadıkça kişinin onayı olmadan aile görüşmesinde paylaşılmaz.
Bazı aile görüşmeleri, özellikle farklı şehirlerde yaşayan aile üyelerinin katılımı gerektiğinde, görüntülü olarak yapılabilir. İlk değerlendirmenin yüz yüze yapılması tercih edilir.
Hayır. Ebeveynler arasındaki anlaşmazlıklar ya da çocuğu kaygılandırabilecek konular, gerektiğinde çocuk olmadan ayrı bir görüşmede ele alınır. Çocuğun yanında ise onun anlayabileceği ve ona güven verecek konular konuşulur.
İletişim bilgilerimiz ve başvuru öncesi küçük bir hazırlık listesi iletişim sayfamızda.