Bazen çocuğun sorunu, onu bir terapiste götürmeyi gerektirecek kadar ağır değildir; ama ev içindeki gündelik yaşam yorucu bir hâl almıştır. Yatma saatleri bir saat süren pazarlıklara dönüşmüş, sabahları okula hazırlanmak her gün bir tartışmayla başlıyor, kardeşler arasındaki kavgalar ailenin tüm enerjisini tüketiyor olabilir. Bazen de çocuğun dikkat eksikliği, otizm ya da kaygı gibi bir tanısı vardır ve ebeveynler bu durumla gündelik yaşamda nasıl baş edeceklerini öğrenmek ister.
Ebeveyn danışmanlığı bu iki durumda da anne babaların yanında durur. Görüşmelerde çocuk her zaman bulunmaz; çoğu zaman ebeveynlerle yapılır. Çünkü çocuğun gün içinde en çok etkileşim kurduğu kişiler onlardır ve ebeveynlerin tutumundaki küçük değişiklikler, çocuğun davranışında büyük farklar yaratabilir.
| Alan | Örnek zorluklar |
|---|---|
| Duygu ve davranış | Öfke nöbetleri, söz dinlememe, vurma, ısırma, yalan söyleme |
| Günlük düzen | Uyku saatleri, yemek seçme, sabah hazırlığı, tuvalet eğitimi |
| Okul | Ödev çatışmaları, okula gitmek istememe, öğretmenle iletişim |
| Aile içi | Kardeş kıskançlığı, yeni kardeş, boşanma, taşınma |
| Teknoloji | Ekran süresi, oyun, sosyal medya, telefon kuralları |
| Gelişimsel farklılık | Dikkat eksikliği, otizm, öğrenme güçlüğü olan çocukla yaşam |
İlk yıllarda ebeveynlerin en sık başvurduğu konular uyku, beslenme ve ağlama ile ilgilidir. Bu dönemde çocuğun ihtiyaçlarını tanımak, bir günlük ritim oluşturmak ve ebeveynlerin kendi uykusuzluk ve yorgunluklarıyla baş edebilmesi önceliklidir. Annede doğum sonrası depresyon ya da kaygı belirtileri varsa, bunların tanınıp tedavi edilmesi hem anne hem de bebek için önemlidir.
İki ile altı yaş arası, çocuğun “ben” demeyi öğrendiği, sınırları sınadığı ve öfke nöbetlerinin en sık görüldüğü dönemdir. Bu yaşta ebeveynlere, öfke nöbetlerine sakin kalarak yanıt verme, seçenekler sunma, olumlu davranışı fark etme ve kısa, net kurallar koyma becerileri kazandırılır. Tuvalet eğitimi, kreşe uyum ve yeni bir kardeşin gelişi de bu dönemin sık konularıdır.
Okul çağında ödev ve sorumluluklar, arkadaş ilişkileri ve ekran kullanımı öne çıkar. Ebeveynlerle birlikte ödev saatinin nasıl yapılandırılacağı, çocuğun sorumluluk alması için nasıl bir sistem kurulacağı ve ekran kurallarının nasıl belirleneceği planlanır. Dikkat eksikliği olan çocukların aileleri için bu dönemde yapılandırılmış ebeveyn eğitim programları özellikle yararlıdır.
Ergenlikte ebeveynlik, kontrol etmekten rehberlik etmeye doğru bir dönüşüm gerektirir. Gencin özel alanına saygı gösterirken güvenliğini korumak, tartışmaları büyütmeden kurallar üzerinde anlaşmak ve gençle iletişim kanallarını açık tutmak bu dönemin temel konularıdır. Telefon ve sosyal medya kullanımı, akşam dönüş saatleri, ders motivasyonu, arkadaş seçimi ve madde kullanımı riskleri ebeveynlerin en çok zorlandığı alanlardır.
Ebeveynlik, çocuk yetişkin olduğunda bitmez. Ruhsal bir hastalığı olan yetişkin bir çocuğun anne babası, onu nasıl destekleyeceği, ne kadar müdahale edeceği ve kendi sınırlarını nasıl koruyacağı konusunda zorlanabilir. Bu ebeveynler için de danışmanlık görüşmeleri planlanabilir.
Öfke nöbeti sırasında çocuğun aklıyla konuşmak çoğu zaman işe yaramaz; çünkü o anda duyguları onu tamamen sarmıştır. Ebeveynin sakin kalması, çocuğun güvenliğini sağlaması ve nöbet geçene kadar kısa ve yumuşak cümlelerle yanında durması en etkili yaklaşımdır. Nöbet geçtikten sonra, çocuk sakinleşince, ne olduğunu kısaca konuşmak ve bir dahaki sefere neler yapılabileceğini birlikte düşünmek öğreticidir. Nöbetin sonunda çocuğun istediğinin verilmesi ise bir sonraki nöbeti daha olası kılar.
Ekran kullanımı, bugün ailelerin en sık çatışma yaşadığı konulardan biridir. Danışmanlıkta ailenin kendi değerlerine uygun bir ekran planı birlikte hazırlanır: hangi saatlerde, ne kadar süre, hangi odalarda ve hangi içeriklerle. Yatmadan bir saat önce ekranların kapatılması, yemek masasında telefon kullanılmaması ve yatak odalarında ekran bulunmaması gibi kurallar, tüm aile için uygulandığında daha kolay benimsenir. Ebeveynlerin kendi ekran alışkanlıkları da bu planın bir parçasıdır.
Pek çok ailede anne ile babanın çocuk yetiştirme konusundaki yaklaşımları birbirinden farklıdır. Biri daha hoşgörülü, diğeri daha kuralcı olabilir. Bu farklılık doğaldır; ancak çocuğun önünde sürekli tartışılması ya da kuralların ebeveyne göre değişmesi, çocuğun kafasını karıştırır ve sınırları sınamasını artırır. Danışmanlıkta ebeveynlerin her birinin bakış açısı dinlenir, ortak noktalar bulunur ve evde uygulanacak birkaç temel kural üzerinde uzlaşılır. Anlaşmazlıkların çocuğun yanında değil, ebeveynlerin baş başa kaldığı bir zamanda konuşulması önerilir.
Ebeveynlik, özellikle zorlayıcı bir dönemde, yorucu ve yalnızlaştırıcı olabilir. Pek çok ebeveyn, sürekli “yanlış bir şey mi yapıyorum?” sorusuyla kendini suçlar. Danışmanlık görüşmeleri, ebeveynlerin kendi duygularını da konuşabildikleri bir alan sunar. Ebeveynin kendi kaygısı, depresyonu ya da tükenmişliği varsa, bunun için ayrı bir destek almak hem kendisi hem de çocuğu için önemlidir. Dinlenmiş ve desteklenmiş bir ebeveyn, çocuğuna daha sabırlı yaklaşabilir.
İlk görüşmede ailenin yapısı, çocuğun gelişim öyküsü, zorlukların ne zaman ve nasıl başladığı ve şimdiye kadar nelerin denendiği ayrıntılı olarak konuşulur. Ardından, ebeveynlerle birlikte bir ya da iki öncelikli hedef seçilir. Sonraki görüşmelerde her hafta küçük ve somut bir değişiklik planlanır, evde denenir ve bir sonraki görüşmede sonuçları birlikte değerlendirilir. Görüşmeler genellikle 50 dakika sürer ve başlangıçta haftada bir, ardından iki haftada bir yapılır. Pek çok ailede 6 ile 12 görüşme arasında belirgin bir değişim görülür.
Ebeveyn danışmanlığı tek başına yeterli olabildiği gibi, çocuğun bireysel terapisiyle ya da aile temelli tedavilerle birlikte de planlanabilir. Çocuğun kaygı ya da takıntı gibi bir sorunu varsa, çocuğa yönelik bilişsel davranışçı terapi ve ebeveyn danışmanlığı birlikte yürütüldüğünde en iyi sonuç alınır. Dikkat eksikliği olan çocukların aileleri için çocuklarda dikkat eksikliği sayfamıza da bakabilirsiniz.
Şart değildir; ancak mümkünse iki ebeveynin de katılması, evde tutarlı bir yaklaşımın kurulmasını kolaylaştırır.
İlk görüşmede çocuğun bulunması gerekmeyebilir. Gerekli görüldüğünde çocukla ayrı bir tanışma görüşmesi planlanır.
Hayır. Zorlu dönemlerde destek istemek, sorumlu ve ilgili bir ebeveyn olmanın göstergesidir.
Pek çok aile birkaç hafta içinde evdeki atmosferde değişiklik fark eder. Kalıcı değişiklikler, yeni yaklaşımların tutarlı biçimde uygulanmasına bağlıdır.
Çocuğun bakımında önemli rol oynuyorlarsa, bir ya da iki görüşmeye katılmaları yararlı olabilir.
İletişim bilgilerimiz ve başvuru öncesi küçük bir hazırlık listesi iletişim sayfamızda.