Kaygı bozuklukları çocukluk çağının en yaygın ruhsal sorunları arasındadır. Doğuştan çekingen mizaçlı çocuklar, kaygılı ebeveynlerin çocukları ve taşınma, kardeş doğumu, ayrılık, hastalık ya da kayıp gibi değişiklikler yaşayan çocuklar daha yatkındır. Okul reddi en sık okula başlangıçta, okul değişikliklerinde, tatil dönüşlerinde ve ergenliğe geçişte görülür.
Okul reddi tembellik ya da yaramazlık değildir; çocuğun yoğun kaygıyla baş etme biçimidir. Ancak okuldan uzak kalınan süre uzadıkça okula dönüş zorlaşır.
Ayrılık kaygısı: anne babadan ayrılmaya karşı yaşa uygun olmayan yoğun korku. Yaygın kaygı: okul başarısı, sağlık, aile ve gelecekle ilgili sürekli endişe. Sosyal kaygı: başkalarının önünde konuşmaktan, utanmaktan aşırı korku. Seçici konuşmazlık: evde rahatça konuşan çocuğun okulda hiç konuşmaması. Özgül fobiler: hayvan, karanlık, iğne gibi belirli durumlara karşı yoğun korku.
Çocuk psikiyatristi çocuğun kaygısının ne zaman başladığını, hangi durumlarda arttığını, bedensel yakınmalarını, uyku düzenini ve okuldaki durumunu ayrıntılı olarak değerlendirir. Okul reddinde altta yatan neden önemlidir: ayrılık kaygısı, akran zorbalığı, öğrenme güçlüğü, öğretmenle sorun ya da depresyon olabilir. Bedensel yakınmalar için çocuk doktoru değerlendirmesi yapılmış olması da istenir.
Çocuklarda kaygı bozukluklarında bilişsel davranışçı terapi en etkili yöntemdir. Çocuk, yaşına uygun yollarla kaygıyı tanımayı, bedenini sakinleştirmeyi ve korktuğu durumlarla adım adım yüzleşmeyi öğrenir. Ebeveynlerin de terapiye katılması, evde güvence vermeyi azaltmaları ve cesur davranışları desteklemeleri başarıyı artırır.
Okul reddinde amaç, çocuğun okula en kısa sürede ve aşamalı olarak dönmesidir: önce okul kapısına kadar gitmek, sonra bir ders saati kalmak gibi. Bu süreç okul rehberlik servisiyle birlikte planlanır. Kaygı çok yoğunsa ya da terapiye tek başına yanıt alınamıyorsa çocuk psikiyatristi ilaç tedavisi önerebilir.
Okul reddinde amaç, çocuğun okula olabildiğince hızlı ama aşamalı biçimde dönmesidir. Evde geçen her gün okula dönüşü daha da zorlaştırır.
Kaygılı çocukların karın ağrısı, bulantı ve baş ağrısı gerçektir; çocuk "numara yapmaz". Kaygı bedende gerçek değişikliklere yol açar. Yine de yakınmaların bedensel bir nedene bağlı olmadığından emin olmak için önce çocuk doktoru muayenesi yapılması doğrudur. Bedensel neden dışlandıktan sonra, çocuğa yakınmalarının kaygıyla ilişkisi yaşına uygun bir dille anlatılır ve kaygıyla baş etme becerileri öğretilir.
Evde rahatça konuşan bir çocuğun okulda ya da yabancıların yanında hiç konuşmaması seçici konuşmazlık olarak adlandırılır. Bu bir inat ya da utangaçlık değil, kaygı bozukluğudur. Genellikle okul öncesi dönemde ya da okula başlarken fark edilir. Çocuğu konuşmaya zorlamak kaygıyı artırır; bunun yerine çocuk ve ergen psikiyatristinin önereceği aşamalı bir programla, önce güvenli kişilerle ve küçük adımlarla konuşma desteklenir. Erken başlanan tedavi, sorunun yerleşmesini önler.
Çocuklar kaygıyla baş etmeyi büyük ölçüde ebeveynlerini izleyerek öğrenir. Kaygılı bir ebeveyn farkında olmadan çocuğunu korumak için onu zorlandığı durumlardan uzak tutabilir; bu da çocuğun "bu durum gerçekten tehlikeli" diye düşünmesine yol açar. Okul kapısında uzun ve duygusal vedalaşmalar, sürekli "iyi misin?" diye sormak ya da her zorlukta çocuğun yerine çözüm üretmek kaygıyı istemeden besleyebilir. Ebeveynlerin kendi kaygılarını fark etmesi ve gerekirse bunun için destek alması, çocuğun tedavisinin de önemli bir parçasıdır. Tedavide ebeveynlere, çocuğun duygusunu onaylarken onu cesaretlendirmenin yolları öğretilir.
Ankara çocuk psikiyatrisi alanında çalışan uzmanlar, kaygı ve okul reddi yaşayan çocukları değerlendirir ve tedavi planını okul ve aileyle birlikte yapar. Okula devamsızlık başladıysa başvuruyu geciktirmemek önemlidir; erken müdahale okula dönüşü kolaylaştırır.
Çocuk doktoru değerlendirmesi normal çıkıyor ve ağrılar okul günlerinde artıp tatillerde kayboluyorsa kaygı ile ilişkili olabilir; çocuk psikiyatristi değerlendirmesi önerilir.
Okula dönüş önemlidir; ancak bu, çocuğun kaygısını anlayan, aşamalı ve okulla birlikte planlanan bir şekilde yapılmalıdır.
Tedavi edilmeyen kaygı yetişkinliğe taşınabilir. Erken tedavi, çocuğa ömür boyu kullanacağı baş etme becerileri kazandırır.
Uygun tedaviyle çocukların büyük çoğunluğu okulda da konuşmaya başlar. Erken başvuru önemlidir.
Hayır. Okul reddinde çocuk kaygı nedeniyle evde kalmak ister ve aile durumu bilir; okuldan kaçmada ise genç genellikle ailesinden habersiz okul dışında vakit geçirir.
Zorbalık gibi somut bir sorun yoksa okul değişikliği genellikle kalıcı çözüm sağlamaz; kaygı yeni okulda da sürebilir. Önce kaygının tedavisi önerilir.
Tedavi edilmeyen çocukluk kaygıları yetişkinlikte sürebilir; ancak erken ve doğru tedaviyle çocukların büyük bölümü kaygılarıyla baş etmeyi öğrenir.