Mamak Psikiyatri: Çocuk, Ergen ve Yetişkin Ruh Sağlığı

Mamak'ta psikolojik ve psikiyatrik konularda bilgi arayan aileler ve yetişkinler için hazırlanan sayfamıza hoş geldiniz. Erteleme, isteksizlik ya da bir türlü harekete geçememe çoğu zaman tembellik sanılır; oysa ardında kaygı, depresyon ya da dikkat sorunları olabilir. Bu sayfada bir psikiyatri uzmanına ne zaman başvurmanın yerinde olacağını anlatıyoruz. Ayrıntılı olarak ele aldığımız konu, öğrencilerden çalışanlara pek çok kişinin yaşadığı erteleme ve isteksizlik.

Bu sayfanın konusu: Erteleme ve isteksizlik

Erteleme tembellik değildir

Tembellikte kişi bir işi yapmak istemez ve yapmadığı için rahatsızlık duymaz. Kronik ertelemede ise kişi işi yapmak ister, yapmadığı için suçluluk ve kaygı yaşar, ama başlayamaz. Erteleme çoğu zaman zor bir duygudan kaçmanın yoludur: başarısızlık korkusu, sıkılma, belirsizlik ya da işin ne kadar büyük olduğu hissi. Kısa vadede kaçmak rahatlatır; uzun vadede ise biriken işler stres, suçluluk ve özgüven kaybına dönüşür.

Ne zaman sorun hâline gelir?

• Önemli işlerin sürekli son dakikaya kalması, teslim tarihlerinin kaçırılması
• Faturalar, resmi işler, sağlık kontrolleri gibi kişisel sorumlulukların aksaması
• Başlamak için "doğru anı" ya da "doğru ruh hâlini" beklemek
• Uzun süre telefonda ya da ekran başında zaman geçirip sonra pişmanlık duymak
• Ertelemenin iş, okul ya da ilişkilerde ciddi sorunlara yol açması

Arkasında ne olabilir?

Kronik erteleme çoğu zaman tek başına bir sorun değil, başka bir durumun işaretidir. Depresyonda enerji ve motivasyon azalır, her iş olduğundan büyük görünür. Kaygı bozukluklarında ve mükemmeliyetçilikte, hata yapma korkusu başlamayı engeller. Yetişkin dikkat eksikliğinde planlama, işe başlama ve odaklanmayı sürdürme güçlüğü belirgindir; kişi ilgisini çeken işlere saatlerce dalabilirken sıkıcı görevlere başlayamaz. Uyku bozuklukları, tükenmişlik ve madde kullanımı da motivasyonu belirgin biçimde düşürür.

Motivasyon kaybı ve duygusuzluk

Eskiden keyif veren şeylerden artık zevk alamamak, hiçbir şey yapmak istememek ve duygusal olarak "düz" hissetmek, depresyonun önemli belirtilerindendir. Bu hâl bazen bazı ilaçların yan etkisi ya da tiroid bozuklukları, kansızlık ve vitamin eksiklikleri gibi bedensel nedenlerle de ortaya çıkabilir. Haftalardır süren isteksizlik, sadece "kendini zorlamakla" geçmiyorsa bir değerlendirme gerekir.

Psikiyatride değerlendirme

Psikiyatrist ertelemenin ne zamandır sürdüğünü, hangi alanlarda belirgin olduğunu, çocukluk ve okul yıllarındaki dikkat ve düzen alışkanlıklarını, duygudurum, uyku ve kaygı belirtilerini değerlendirir. Yetişkin dikkat eksikliği düşünülüyorsa çocukluk dönemine ait bilgiler (karneler, öğretmen yorumları, aile gözlemleri) önemlidir. Gerekirse bedensel nedenler için kan tahlilleri istenir.

Ertelemeyi kırmanın pratik yolları

• İki dakika kuralı: iki dakikadan kısa sürecek işi hemen yapın.
• Küçük ilk adım: "raporu yaz" yerine "dosyayı aç ve başlığı yaz" gibi gülünç derecede küçük bir adım belirleyin.
• Zaman kutusu: 25 dakika çalışıp 5 dakika ara verin; zamanlayıcı kullanın.
• Ortamı düzenleyin: telefonu başka odaya koyun, bildirimleri kapatın.
• Duyguya isim verin: "Bu iş beni kaygılandırıyor" demek, kaçınma isteğini azaltır.
• Başkasıyla çalışın: bir arkadaşla aynı anda çalışmak başlamayı kolaylaştırır.

Tedavi

Altta yatan depresyon, kaygı bozukluğu ya da dikkat eksikliği tedavi edildiğinde erteleme de çoğu zaman belirgin biçimde azalır. Bilişsel davranışçı terapi ertelemeyi besleyen düşünceleri ("mükemmel olmalı", "şimdi havamda değilim") ve kaçınma davranışlarını hedef alır. Yetişkin dikkat eksikliğinde ilaç tedavisi ve organizasyon becerileri çalışmaları birlikte kullanılabilir. Depresyonda ise davranışsal etkinleştirme, yani keyif ve başarı hissi veren küçük etkinliklerin planlı olarak hayata eklenmesi, motivasyonun geri dönmesine yardım eder.

Öğrencilerde erteleme

Üniversite öğrencileri ve sınava hazırlanan gençler ertelemeyi en sık yaşayan gruplardandır. Belirsiz ve büyük görevler (bir tez, bütün bir dönem konusu) ertelemeyi kolaylaştırır. Çalışmayı haftalık küçük hedeflere bölmek, kütüphane gibi sabit bir çalışma ortamı seçmek ve ilerlemeyi görünür kılmak yardımcı olur. Erteleme yoğun kaygı, uykusuzluk ve umutsuzlukla birlikteyse destek almak gerekir.

Çalışma ortamını düzenlemek

Erteleme yalnızca iç dünyayla değil, ortamla da ilgilidir. Dağınık bir masa, açık duran sosyal medya sekmeleri ve sürekli gelen bildirimler, işe başlamayı ve odaklanmayı zorlaştırır. Çalışma alanını sade tutmak, yalnızca o işe gerekli malzemeleri masada bırakmak ve dikkat dağıtıcıları başka bir odaya koymak, başlamanın önündeki engelleri azaltır.

Belirli bir yerin ve saatin yalnızca çalışmayla eşleştirilmesi de beynin o ortamda daha kolay odaklanmasını sağlar. Evden çalışan kişiler için yatakta ya da televizyon karşısında çalışmak yerine sabit bir çalışma köşesi oluşturmak, ertelemeyle mücadelede basit ama etkili bir adımdır.

Suçluluk yerine öz şefkat

Erteleyen kişiler çoğu zaman kendilerine karşı çok serttir: "Yine yapamadın", "Hiç düzelmeyeceksin". Bu sert iç ses motivasyonu artırmaz; tersine utanç ve kaygıyı büyüterek işe başlamayı daha da zorlaştırır. Araştırmalar, ertelemeden sonra kendini affeden kişilerin bir sonraki görevi daha az ertelediğini gösteriyor.

Ertelediğiniz bir işi fark ettiğinizde kendinizi suçlamak yerine "Bu iş beni zorluyor, küçük bir adımla başlayabilirim" demek, döngüyü kırmanın daha etkili bir yoludur. Kendinize bir arkadaşınıza göstereceğiniz anlayışı göstermek, tembellik değil sürdürülebilir bir değişimin temelidir.

Mamak'ta psikiyatriye başvuru

Mamak'ta yaşayanlar süregiden erteleme, isteksizlik ve motivasyon kaybı için psikiyatri polikliniklerine ya da muayenehanelere başvurabilir. Ertelemenin iş, okul ya da ilişkilerde yarattığı sorunları ve ne zamandır sürdüğünü not ederek gitmek değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Sık sorulan sorular

Diğer ilçeler